Một số công thức kinh nghiệm dùng giải nhanh bài toán hoá học - Hóa đại cương - Ngô Xuân Quỳnh

V. KIM LOẠI (R) TÁC DỤNG VỚI HCl, H2SO4 TẠO MUỐI VÀ GIẢI PHÓNG H2

− Độ tăng (giảm) khối lượng dung dịch phản ứng (∆ m) sẽ là:

∆m = m - m KL H2 (31)

− Kim loại R (Hóa trị x) tác dụng với axit thường: nR.x=2

nH2 (32)

1. Kim loại + HCl →Muối clorua + H2

m = m + 71.n muoái clorua KLpöù H2 (33)

2. Kim loại + H2SO4 loãng →Muối sunfat + H2

m = m + 96.n muoáisunfat KLpöù H2 (34)

VI. MUỐI TÁC DỤNG VỚI AXIT: (Có thể chứng minh các CT bằng phương pháp tăng giảm khối lượng)

1. Muối cacbonat + ddHCl →Muối clorua + CO2 + H2O

m = m + (71- 60).n muoái clorua muoái cacbonat CO2 (35)

2. Muối cacbonat + H2SO4 loãng →Muối sunfat + CO2 + H2O

m = m + (96 - 60)n muoái sunfat muoái cacbonat CO2 (36)

3. Muối sunfit + ddHCl →Muối clorua + SO2 + H2O

m = m - (80 - 71)n muoái clorua muoái sunfit SO2 (37)

4. Muối sunfit + ddH2SO4 loãng →Muối sunfat + SO2 + H2O

m = m + (96 - 80)n muoái sunfat muoái sunfit SO2 (38)

pdf9 trang | Chia sẻ: xuannguyen98 | Ngày: 16/12/2020 | Lượt xem: 44 | Lượt tải: 0download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Một số công thức kinh nghiệm dùng giải nhanh bài toán hoá học - Hóa đại cương - Ngô Xuân Quỳnh, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
ỨC KINH NGHIỆM DÙNG GIẢI NHANH BÀI TOÁN HOÁ HỌC 
HOAHOC.ORG ® NGÔ XUÂN QUỲNH 1 
HÓA ĐẠI CƯƠNG 
I. TÍNH pH 
1. Dung dịch axit yếu HA: pH = – 
1
2
 (log Ka + logCa) hoặc pH = –log( αCa) (1) 
với α : là độ điện li 
 Ka : hằng số phân li của axit 
 Ca : nồng độ mol/l của axit ( Ca ≥0,01 M ) 
Ví dụ 1: Tính pH của dung dịch CH3COOH 0,1 M ở 25
0C . Biết KCH 3 COOH = 1,8. 10
-5 
Giải 
pH = -
2
1
(logKa + logCa ) = -
2
1
(log1,8. 10-5 + log0,1 ) = 2,87 
Ví dụ 2: Tính pH của dung dịch HCOOH 0,46 % ( D = 1 g/ml ). Cho độ điện li của HCOOH trong dung dịch là 
α = 2 % 
Giải 
Ta có : CM = 
M
CD %..10
 = 
46
46,0.1.10
 = 0,1 M => pH = - log ( .α Ca ) = - log (
100
2
.0,1 ) = 2,7 
2. Dung dịch đệm (hỗn hợp gồm axit yếu HA và muối NaA): pH = –(log Ka + log 
a
m
C
C
) (2) 
Ví dụ : Tính pH của dung dịch CH3COOH 0,1 M và CH3COONa 0,1 M ở 25
0C. 
 Biết KCH 3 COOH = 1,75. 10
-5 , bỏ qua sự điện li của H2O. 
pH = - (logKa + log
m
a
C
C
) = - (log1,75. 10-5 + log
1,0
1,0
) = 4,74 
3. Dung dịch baz yếu BOH: pH = 14 + 
1
2
 (log Kb + logCb) (3) 
với Kb : hằng số phân li của bazơ 
 Ca : nồng độ mol/l của bazơ 
Ví dụ : Tính pH của dung dịch NH3 0,1 M . Cho KNH 3 = 1,75. 10
-5 
 pH = 14 + 
2
1
(logKb + logCb ) = 14 + 
2
1
(log1,75. 10-5 + log0,1 ) = 11,13 
II. TÍNH HIỆU SUẤT PHẢN ỨNG TỔNG HỢP NH3 : 
H% = 2 – 2 X
Y
M
M
 (4) 
3
X
NH trong Y
Y
M
%V = ( -1).100
M
 (5) 
- (X: hh ban đầu; Y: hh sau) ĐK: tỉ lệ mol N2 và H2 là 1:3 
Ví dụ : Tiến hành tổng hợp NH3 từ hỗn hợp X gồm N2 và H2 có tỉ khối hơi so với H2 là 4,25 thu được hỗn hợp Y 
có tỉ khối hơi so với H2 là 6,8. Tính hiệu suất tổng hợp NH3 . 
Ta có : nN 2 : nH 2 = 1:3 
H% = 2 - 2
Y
X
M
M
 = 2 - 2
6,13
5,8
 = 75 % 
MỘT SỐ CÔNG THỨC KINH NGHIỆM DÙNG GIẢI NHANH BÀI TOÁN HOÁ HỌC 
HOAHOC.ORG ® NGÔ XUÂN QUỲNH 2 
HÓA VÔ CƠ 
I. BÀI TOÁN VỀ CO2 
1. Tính lượng kết tủa khi hấp thụ hết lượng CO2 vào dung dịch Ca(OH)2 hoặc Ba(OH)2 
Điều kiện: 
↓
≤
2CO
n n Công thức: 
↓ - 2COOH
n = n -n (6) 
Ví dụ : Hấp thụ hết 11,2 lít CO2 (đktc ) vào 350 ml dung dịch Ba(OH)2 1M. Tính kết tủa thu được. 
 Ta có : n CO 2 = 0,5 mol 
 n Ba(OH) 2 = 0,35 mol => nOH
−
 = 0,7 mol 
nkết tủa = nOH − - nCO 2 = 0,7 – 0,5 = 0,2 mol 
mkết tủa = 0,2 . 197 = 39,4 ( g ) 
2. Tính lượng kết tủa khi hấp thụ hết lượng CO2 vào dung dịch chứa hỗn hợp gồm NaOH và Ca(OH)2 hoặc Ba(OH)2 
Điều kiện: ≤2-
23
COCO
n n Công thức: 2- -
23
COCO OH
n = n -n (7) 
(Cần so sánh 2-
3CO
n với nCa và nBa để tính lượng kết tủa) 
Ví dụ 1 : Hấp thụ hết 6,72 lít CO2 ( đktc) vào 300 ml dung dịch hỗn hợp gồm NaOH 0,1 M và Ba(OH)2 0,6 M. 
Tính khối lượng kết tủa thu được . 
nCO 2 = 0,3 mol 
nNaOH = 0,03 mol 
n Ba(OH)2= 0,18 mol 
=> ∑ nOH − = 0,39 mol 
 nCO −23 = nOH
− - nCO 2 = 0,39- 0,3 = 0,09 mol 
Mà nBa +2 = 0,18 mol nên nkết tủa = nCO −23 = 0,09 mol 
mkết tủa = 0,09 . 197 = 17,73 gam 
Ví dụ 2 : Hấp thụ hết 0,448 lít CO2 ( đktc) vào 100 ml dung dịch hỗn hợp gồm NaOH 0,06 M và Ba(OH)2 0,12 M 
thu được m gam kết tủa . Tính m ? ( TSĐH 2009 khối A ) 
A. 3,94 B. 1,182 C. 2,364 D. 1,97 
nCO 2 = 0,02 mol 
nNaOH = 0,006 mol 
n Ba(OH)2= 0,012 mol 
=> ∑ nOH − = 0,03 mol 
 nCO −23 = nOH
− - nCO 2 = 0,03 - 0,02 = 0,01 mol 
Mà nBa +2 = 0,012 mol nên nkết tủa = nCO −23 = 0,01 mol 
mkết tủa = 0,01 . 197 = 1,97 gam 
3. Tính thể tích CO2 cần hấp thụ hết vào dung dịch Ca(OH)2 hoặc Ba(OH)2 để thu được lượng kết tủa theo yêu cầu 
(Dạng này có 2 kết quả) 
Công thức: 
↓2CO
n = n (8) 
hoặc 
↓2 -OH
COn = n -n (9) 
Ví dụ : Hấp thụ hết V lít CO2 ( đktc) vào 300 ml dung dịch và Ba(OH)2 1 M thu được 19,7 gam kết tủa . Tính V ? 
Giải 
- n CO 2 = nkết tủa = 0,1 mol => V CO 2 = 2,24 lít 
 - n CO 2 = nOH
− - nkết tủa = 0,6 – 0,1 = 0,5 => V CO 2 = 11,2 lít 
II. BÀI TOÁN VỀ NHÔM – KẼM 
1. Tính lượng NaOH cần cho vào dung dịch Al3+ để thu được lượng kết tủa theo yêu cầu (Dạng này có 2 kết quả) 
Công thức: − ↓OHn = 3n (10) 
hoặc 3+ ↓-OH Aln = 4n - n (11) 
MỘT SỐ CÔNG THỨC KINH NGHIỆM DÙNG GIẢI NHANH BÀI TOÁN HOÁ HỌC 
HOAHOC.ORG ® NGÔ XUÂN QUỲNH 3 
Ví dụ : Cần cho bao nhiêu lít dung dịch NaOH 1M vào dung dịch chứa 0,5 mol AlCl3 để được 31,2 gam kết tủa . 
Giải 
Ta có hai kết quả : 
 n OH − = 3.nkết tủa = 3. 0,4 = 1,2 mol => V = 1,2 lít 
 n OH − = 4. nAl +3 - nkết tủa = 4. 0,5 – 0,4 = 1,6 mol => V = 1,6 lít 
2. Tính lượng NaOH cần cho vào hỗn hợp dung dịch Al3+ và H
+ để thu được lượng kết tủa theo yêu cầu (Dạng này có 2 
kết quả) 
 ↓- +
minOH H
n = 3n + n (12) 
3+ ↓- +
maxOH HAl
n = 4n + n- n (13) 
Ví dụ : Cần cho bao nhiêu lít dung dịch NaOH 1M lớn nhất vào dung dịch chứa đồng thời 0,6 mol AlCl3 và 0,2 
mol HCl để được 39 gam kết tủa . 
Giải 
 n OH − ( max ) = 4. nAl +3 - nkết tủa+ nH + = 4. 0,6 - 0,5 + 0,2 =2,1 mol => V = 2,1 lít 
3. Tính lượng HCl cần cho vào dung dịch Na[Al(OH)4] (hoặc NaAlO2) để thu được lượng kết tủa theo yêu cầu 
(Dạng này có 2 kết quả) 
Công thức: + ↓Hn = n (14) 
hoặc 
2
− ↓+H AlO
n = 4n - 3n (15) 
Ví dụ : Cần cho bao nhiêu lít dung dịch HCl 1M vào dung dịch chứa 0,7 mol NaAlO2 hoặc Na [ ]4)(OHAl để thu 
được 39 gam kết tủa . 
Giải 
Ta có hai kết quả : 
 nH + = nkết tủa = 0,5 mol => V = 0,5 lít 
 nH + = 4. nAlO −2 - 3. nkết tủa = 4.0,7 – 3.0,5 = 1,3 mol => V = 1,3 lít 
4. Tính lượng HCl cần cho vào hỗn hợp dung dịch NaOH và Na[Al(OH)4] (hoặc NaAlO2) thu được lượng kết tủa theo 
yêu cầu (Dạng này có 2 kết quả) 
Công thức: + ↓ + -H OHn = n n (16) 
hoặc 
2
− −↓
+
+H AlO OH
n = 4n - 3n n (17) 
Ví dụ : Cần cho bao nhiêu lít dung dịch HCl 1M cực đại vào dung dịch chứa đồng thời 0,1 mol NaOH và 0,3 mol 
NaAlO2 hoặc Na [ ]4)(OHAl để thu được 15,6 gam kết tủa . 
Giải 
Ta có hai kết quả : 
 nH + (max) = 4. nAlO −2 - 3. nkết tủa + n OH
− = 4.0,3 – 3.0,2 + 01 = 0,7 mol => V = 0,7 lít 
5. Tính lượng NaOH cần cho vào dung dịch Zn2+ để thu được lượng kết tủa theo yêu cầu (Dạng này có 2 kết quả): 
↓-OH
n = 2n (18) 
hoặc 
↓- 2+OH Zn
n = 4n - 2n (19) 
Ví dụ : Tính thể tích dung dịch NaOH 1M cần cho vào 200 ml dung dịch ZnCl2 2M để được 29,7 gam kết tủa . 
Giải 
Ta có nZn +2 = 0,4 mol nkết tủa= 0,3 mol 
Áp dụng CT 41 . 
 n OH − ( min ) = 2.nkết tủa = 2.0,3= 0,6 =>V ddNaOH = 0,6 lít 
 n OH − ( max ) = 4. nZn +2 - 2.nkết tủa = 4.0,4 – 2.0,3 = 1 mol =>V ddNaOH = 1lít 
III. BÀI TOÁN VỀ HNO3 
1. Kim loại tác dụng với HNO3 dư 
a. Tính lượng kim loại tác dụng với HNO3 dư: . .=∑ ∑KL KL spk spkn i n i (20) 
- iKL=hóa trị kim loại trong muối nitrat - isp khử: số e mà N
+5 nhận vào (Vd: iNO=5-2=3) 
MỘT SỐ CÔNG THỨC KINH NGHIỆM DÙNG GIẢI NHANH BÀI TOÁN HOÁ HỌC 
HOAHOC.ORG ® NGÔ XUÂN QUỲNH 4 
- Nếu có Fe dư tác dụng với HNO3 thì sẽ tạo muối Fe
2+, không tạo muối Fe3+ 
b. Tính khối lượng muối nitrat thu được khi cho hỗn hợp kim loại tác dụng với HNO3 dư (Sản phẩm không có 
NH4NO3) 
Công thức: mMuối = mKim loại + 62Σnsp khử . isp khử = mKim loại + 62 ( )
2 2 2NO NO N O N
3n +n +8n +10n (21) 
c. Tính lượng muối nitrat thu được khi cho hỗn hợp sắt và oxit sắt tác dụng với HNO3 dư (Sản phẩm không có 
NH4NO3) 
mMuối = ( )∑hh spk spk242 m + 8 n .i80 = 2 2 2 ) + + hh NO NO N O N
242
m + 8(3n +n 8n 10n
80
 (22) 
+) Công thức tính khối lượng muối thu được khi cho hỗn hợp sắt và các oxít sắt tác dụng với HNO3 loãng dư giải 
phóng khí NO. 
 mMuối = 
80
242
( mhỗn hợp + 24 nNO ) 
Ví dụ : Hòa tan hết 11,36 gam chất rắn X gồm Fe, FeO, Fe2O3, Fe3O4 trong dung dịch HNO3 loãng dư thu được m 
gam muối và 1,344 lít khí NO ( đktc ) là sản phẩm khử duy nhất . Tìm m ?. 
 Giải 
 mMuối = 
80
242
( mhỗn hợp + 24 nNO ) = 
80
242
( 11,36 + 24 .0,06 ) = 38,72 gam 
+) Công thức tính khối lượng muối thu được khi hòa tan hết hỗn hợp sắt và các oxít sắt bằng HNO3 đặc nóng, dư 
giải phóng khí NO2 . 
 mMuối = 
80
242
( mhỗn hợp + 8 nNO 2 ) 
Ví dụ : Hòa tan hết 6 gam chất rắn X gồm Fe, FeO, Fe2O3, Fe3O4 trong HNO3 đặc nóng, dư thu được 3,36 lít khí 
NO2 (đktc ). Cô cạn dung dịch sau phản ứng thu được bao nhiêu gam muối khan. 
mMuối = 
80
242
( mhỗn hợp + 8 nNO 2 ) = 80
242
( 6 + 8 .0,15 ) = 21,78 gam 
d. Tính số mol HNO3 tham gia: 
∑
3 2 2 2 4 3HNO NO NO N N O NH NO
= n .(i +sè N ) =spk sp khö trong sp khön 4n + 2n +12n +10n +10n (23) 
2. Tính khối lượng kim loại ban đầu trong bài toán oxh 2 lần 
R + O2  hỗn hợp A (R dư và oxit của R) 
+→3HNO R(NO3)n + SP Khử + H2O 
mR= ( ).∑hh spk spk
M
m +8. n i
80
R = ) + + 2 2 4 3 2hh NO NO N O NH NO N
M
m +8(n 3n 8n + 8n +10n
80
R (24) 
+) Công thức tính khối lượng sắt đã dùng ban đầu, biết oxi hóa lượng sắt này bằng oxi được hỗn hợp rắn X . Hòa 
tan hết X với HNO3 đặc , nóng ,dư giải phóng khí NO2. 
mFe = 
80
56
( mhỗn hợp + 8 nNO 2 ) 
Ví dụ : Đốt m gam sắt trong oxi thu được 10 gam hỗn hợp chất rắn X . Hòa tan hết X với HNO3 đặc nóng, dư giải 
phóng 10,08 lít khí NO2 ( đktc) . Tìm m ? 
Giải 
mFe = 
80
56
( mhỗn hợp + 24 nNO 2 ) = 80
56
( 10 + 8. 0,45 ) = 9,52 gam 
+) Công thức tính khối lượng sắt đã dùng ban đầu, biết oxi hóa lượng sắt này bằng oxi được hỗn hợp rắn X . Hòa 
tan hết X với HNO3 loãng dư giải phóng khí NO. 
mFe = 
80
56
( mhỗn hợp + 24 nNO ) 
Ví dụ : Đốt m gam sắt trong oxi thu được 3 gam chất rắn X . Hòa tan hết X với HNO3 loãng dư giải phóng 0,56 lít 
khí NO ( đktc). Tìm m ? 
Giải 
mFe = 
80
56
( mhỗn hợp + 24 nNO ) = 
80
56
( 3 + 0,025 ) = 2,52 gam 
MỘT SỐ CÔNG THỨC KINH NGHIỆM DÙNG GIẢI NHANH BÀI TOÁN HOÁ HỌC 
HOAHOC.ORG ® NGÔ XUÂN QUỲNH 5 
+) Công thức tính khối lượng muối thu được khi hòa tan hết hỗn hợp sắt và các oxít sắt bằng HNO3 dư giải phóng 
khí NO và NO2 . 
mMuối = 
80
242
( mhỗn hợp + 24. nNO + 8. nNO 2 ) 
Ví dụ : Hòa tan hết 7 gam chất rắn X gồm Fe, FeO, Fe2O3, Fe3O4 trong HNO3 dư thu được 1,792 lít (đktc ) khí X 
gồm NO và NO2 và m gam muối . Biết dX/H 2 = 19. Tính m ? 
Ta có : nNO = nNO 2 = 0,04 mol 
 mMuối = 
80
242
( mhỗn hợp + 24 nNO + 8 nNO 2 ) = 80
242
( 7+ 24.0,04 + 8.0,04 )= 25,047 gam 
IV. BÀI TOÁN VỀ H2SO4 
1. Kim loại tác dụng với H2SO4 đặc, nóng dư 
a. Tính khối lượng muối sunfat mMuối = ∑
96
m + n .iKL spk spk2
= m + 96(3.n +n +4n )KL S SO H S2 2 (25) 
a. Tính lượng kim loại tác dụng với H2SO4 đặc, nóng dư: . .=∑ ∑KL KL spk spkn i n i (26) 
b. Tính số mol axit tham gia phản ứng:
2
∑
2 4 2 2H SO S SO H S
isp khö
= n .( +sè S ) =spk trong sp khön 4n +2n +5n (27) 
2. Hỗn hợp sắt và oxit sắt tác dụng với H2SO4 đặc, nóng dư 
 mMuối = 
400
160
 
 
 22 H S
m + 8.6n +8.2n +8.8nhh S SO (28) 
+ Công thức tính khối lượng muối thu được khi hòa tan hết hỗn hợp Fe, FeO, Fe2O3, Fe3O4 bằng H2SO4 đặc, nóng, 
dư giải phóng khí SO2 . 
mMuối = 
160
400
( mhỗn hợp + 16.nSO 2 ) 
Ví dụ : Hòa tan hết 30 gam chất rắn X gồm Fe, FeO, Fe2O3, Fe3O4 bằng H2SO4 đặc nóng, dư thu được 11,2 lít khí 
SO2 (đktc ). Cô cạn dung dịch sau phản ứng thu được bao nhiêu gam muối khan. 
Giải 
mMuối = 
160
400
( mhỗn hợp + 16.nSO 2 ) = 160
400
( 30 + 16.0,5 ) = 95 gam 
3. Tính khối lượng kim loại ban đầu trong bài toán oxh 2 lần 
R + O2  hỗn hợp A (R dư và oxit của R) 2 4
+→dacH SO R(SO4)n + SP Khử + H2O 
 mR= ( ).∑hh spk spk
M
m +8. n i
80
R = 6 10 ) + + 2 2hh SO S H S
M
m +8(2n n n
80
R (29) 
- Để đơn giản: nếu là Fe: mFe = 0,7mhh + 5,6ne trao đổi; nếu là Cu: mCu = 0,8.mhh + 6,4.ne trao đổi (30) 
V. KIM LOẠI (R) TÁC DỤNG VỚI HCl, H2SO4 TẠO MUỐI VÀ GIẢI PHÓNG H2 
− Độ tăng (giảm) khối lượng dung dịch phản ứng (∆ m) sẽ là: 
2KL H
∆m =m -m (31) 
− Kim loại R (Hóa trị x) tác dụng với axit thường: nR.x=2
2H
n (32) 
1. Kim loại + HCl → Muối clorua + H2 
2clorua KLpöù Hmuoái
m = m + 71.n (33) 
2. Kim loại + H2SO4 loãng → Muối sunfat + H2 
2sunfat KLpöù Hmuoái
m = m + 96.n (34) 
VI. MUỐI TÁC DỤNG VỚI AXIT: (Có thể chứng minh các CT bằng phương pháp tăng giảm khối lượng) 
1. Muối cacbonat + ddHCl →Muối clorua + CO2 + H2O 
2COmuoái clorua muoái cacbonat
m = m + (71- 60).n (35) 
2. Muối cacbonat + H2SO4 loãng → Muối sunfat + CO2 + H2O 
2COmuoái sunfat muoái cacbonat
m = m + (96 - 60)n (36) 
3. Muối sunfit + ddHCl → Muối clorua + SO2 + H2O 
2SOmuoái clorua muoái sunfit
m = m - (80 - 71)n (37) 
4. Muối sunfit + ddH2SO4 loãng → Muối sunfat + SO2 + H2O 
2SOmuoái sunfat muoái sunfit
m = m + (96 - 80)n (38) 
MỘT SỐ CÔNG THỨC KINH NGHIỆM DÙNG GIẢI NHANH BÀI TOÁN HOÁ HỌC 
HOAHOC.ORG ® NGÔ XUÂN QUỲNH 6 
VII. OXIT TÁC DỤNG VỚI AXIT TẠO MUỐI + H2O: 
có thể xem phản ứng là: [O]+ 2[H]→ H2O ⇒ 
2O/oxit O/H O H
1
n = n = n
2
 (39) 
1. Oxit + ddH2SO4 loãng → Muối sunfat + H2O 
2 4oxit H SOmuoái sunfat
m = m + 80n (40) 
2. Oxit + ddHCl → Muối clorua + H2O 
2oxit H O oxit HClmuoái clorua
m = m + 55n = m + 27,5n (41) 
3. 
VIII. CÁC PHẢN ỨNG NHIỆT LUYỆN 
1. Oxit tác dụng với chất khử 
TH 1. Oxit + CO : RxOy + yCO → xR + yCO2 (1) R là những kim loại sau Al. 
Phản ứng (1) có thể viết gọn như sau: [O]oxit + CO → CO2 
TH 2. Oxit + H2 : RxOy + yH2 → xR + yH2O (2) R là những kim loại sau Al. 
Phản ứng (2) có thể viết gọn như sau: [O]oxit + H2→ H2O 
TH 3. Oxit + Al (phản ứng nhiệt nhôm) : 3RxOy + 2yAl→ 3xR + yAl2O3 (3) 
Phản ứng (3) có thể viết gọn như sau: 3[O]oxit + 2Al→ Al2O3 
Cả 3 trường hợp có CT chung: 
n = n = n = n =n[O]/oxit CO H CO H O2 2 2
m = m - m R oxit [O]/oxit 
 (42) 
2. Thể tích khí thu được khi cho hỗn hợp sản phẩm sau phản ứng nhiệt nhôm (Al + FexOy) tác dụng với HNO3: 
 ( )
x y
spk
khí Al Fe O
i
n = [3n + 3x - 2y n ]
3
 (43) 
3. Tính lượng Ag sinh ra khi cho a(mol) Fe vào b(mol) AgNO3; ta so sánh: 
3a>b ⇒ nAg =b 3a<b ⇒ nAg =3a (44) 
MỘT SỐ CÔNG THỨC KINH NGHIỆM DÙNG GIẢI NHANH BÀI TOÁN HOÁ HỌC 
HOAHOC.ORG ® NGÔ XUÂN QUỲNH 7 
HÓA HỮU CƠ 
1. Tính số liên kết π của CxHyOzNtClm: 
∑ i i2 + n .(x - 2) 2 + 2x + t - y -mk = =
2 2
 (n: số nguyên tử; x: hóa trị) (45) 
k=0: chỉ có lk đơn k=1: 1 lk đôi = 1 vòng k=2: 1 lk ba=2 lk đôi = 2 vòng 
2. Dựa vào phản ứng cháy: 
Số C =
2
CO
A
n
n
 Số H=
2
H O
A
2n
n
2 2Ankan(Ancol) H O CO
n = n -n 
2 2Ankin CO H O
n = n -n (46) 
* Lưu ý: A là CxHy hoặc CxHyOz mạch hở, khi cháy cho: 
2 2CO H O A
n - n = k.n thì A có số π = (k+1) 
3. Tính số đồng phân của: 
- Ancol no, đơn chức (CnH2n+1OH): 2
n-2 (1<n<6) (47) 
Ví dụ : Số đồng phân của ancol có công thức phân tử là : 
 a. C3H8O = 2
3-2 = 2 
 b. C4H10O = 2
4-2 = 4 
 c. C5H12O = 2
5-2 = 8 
- Anđehit đơn chức, no (CnH2nO) : 2
n-3 (2<n<7) (48) 
Ví dụ : Số đồng phân của anđehit đơn chức no, mạch hở có công thức phân tử là : 
 a. C4H8O = 2
4-3 = 2 
 b. C5H10O = 2
5-3 = 4 
 c. C6H12O = 2
6-3 = 8 
- Axit no đơn chức, mạch hở CnH2nO2 2
n – 3 
 (2<n<7) (49) 
Ví dụ : Số đồng phân của axit cacboxylic đơn chức no, mạch hở có công thức phân tử là : 
 a. C4H8O2 = 2
4-3 = 2 
 b. C5H10O2 = 2
5-3 = 4 
 c. C6H12O2 = 2
6-3 = 8 
- Este no, đơn chức (CnH2nO2): 2
n-2 (1<n<5) (50) 
Ví dụ : Số đồng phân của este đơn chức no, mạch hở có công thức phân tử là : 
a. C2H4O2 = 2
2-2 = 1 b. C3H6O2 = 2
3-2 = 2 c. C4H8O2 = 2
4-2 = 4 
- Amin đơn chức, no (CnH2n+3N): 2
n-1 (1<n<5) (51) 
Ví dụ : Số đồng phân của anin đơn chức no, mạch hở có công thức phân tử là : 
a. C2H7N = 2
2-1
 = 1 b. C3H9N = 2
3-1
 = 3 c. C4H12N = 2
4-1
 = 6 
- Ete đơn chức, no (CnH2n+2O): 
2
)2).(1( −− nn
 (2<n<5) (52) 
Ví dụ : Số đồng phân của ete đơn chức no, mạch hở có công thức phân tử là : 
a. C3H8O = 
2
)23).(13( −−
 = 1 b. C4H10O = 
2
)24).(14( −−
 = 3 c. C5H12O = 
2
)25).(15( −−
 = 6 
- Xeton đơn chức, no (CnH2nO): 
2
)3).(2( −− nn
 (3<n<7) (53) 
Ví dụ : Số đồng phân của xeton đơn chức no, mạch hở có công thức phân tử là : 
a. C4H8O = 
2
)34).(24( −−
 = 1 b. C5H10O = 
2
)35).(25( −−
 = 3 c. C6H12O = 
2
)36).(26( −−
 = 6 
4. Số Trieste tạo bởi glixerol và n axit béo ½ n2(n+1) (54) 
Ví dụ : Đun nóng hỗn hợp gồm glixerol với 2 axit béo là axit panmitic và axit stearic ( xúc tác H2SO4 đặc) thì thu 
được bao nhiêu trieste ? 
 Số trieste = 
2
)12(22 +
 = 6 
5. Tính số n peptit tối đa tạo bởi x amino axit khác nhau xn (55) 
Ví dụ : Có tối đa bao nhiêu đipeptit, tripeptit thu được từ hỗn hợp gồm 2 amino axit là glyxin và alanin ? 
 Số đipeptit = 22 = 4 Số tripeptit = 23 = 8 
MỘT SỐ CÔNG THỨC KINH NGHIỆM DÙNG GIẢI NHANH BÀI TOÁN HOÁ HỌC 
HOAHOC.ORG ® NGÔ XUÂN QUỲNH 8 
6. Tính số ete tạo bởi n ancol đơn chức: 
2
)1( +nn
 (56) 
Ví dụ : Đun nóng hỗn hợp gồm 2 ancol đơn chức no với H2SO4 đặc ở 140
0c được hỗn hợp bao nhiêu ete ? 
 Số ete = 
2
)12(2 +
 = 3 
7. Số nhóm este = NaOH
este
n
n
 (57) 
8. Amino axit A có CTPT (NH2)x-R-(COOH)y 
HCl
A
n
x =
n
 NaOH
A
n
y =
n
 (58) 
9. Công thức tính số C của ancol no, ete no hoặc của ankan dựa vào phản ứng cháy : 
 Số C của ancol no hoặc ankan = 
22
2
COOH
CO
nn
n
−
 ( Với nH 2 O > n CO 2 ) (59) 
Ví dụ 1 : Đốt cháy một lượng ancol no đơn chức A được 15,4 gam CO2 và 9,45 gam H2O . Tìm công thức phân 
tử của A ? 
 Số C của ancol no = 
22
2
COOH
CO
nn
n
−
 = 
35,0525,0
35,0
−
 = 2 
 Vậy A có công thức phân tử là C2H6O 
Ví dụ 2: Đốt cháy hoàn toàn một lượng hiđrocacbon A thu được 26,4 gam CO2 và 16,2 gam H2O . Tìm công 
thức phân tử của A ? 
( Với nH 2 O = 0,7 mol > n CO 2 = 0,6 mol ) => A là ankan 
 Số C của ankan = 
22
2
COOH
CO
nn
n
−
 = 
6,07,0
6,0
−
 = 6 
Vậy A có công thức phân tử là C6H14 
10. Công thức tính khối lượng ancol đơn chức no hoặc hỗn hợp ankan đơn chức notheo khối lượng CO2 và khối 
lượng H2O : 
 mancol = 
2H O
m - 
11
2CO
m
 (60) 
Ví dụ : Khi đốt cháy hoàn toàn m gam hỗn hợp hai ancol đơn chức no, mạch hở thu được 2,24 lít CO2 ( đktc ) và 
7,2 gam H2O. Tính khối lượng của ancol ? 
mancol = 
2H O
m - 
11
2CO
m
 = 7,2 - 
11
4,4
 = 6,8 
11. Công thức tính khối lượng amino axit A( chứa n nhóm -NH2 và m nhóm –COOH ) khi cho amino axit này vào 
dung dịch chứa a mol HCl, sau đó cho dung dịch sau phản ứng tác dụng vừa đủ với b mol NaOH. 
 mA = MA 
m
ab −
 (61) 
Ví dụ : Cho m gam glyxin vào dung dịch chứa 0,3 mol HCl . Dung dịch sau phản ứng tác dụng vừa đủ với 0,5 
mol NaOH. Tìm m ? ( Mglyxin = 75 ) 
 m = 75
1
3,05,0 −
= 15 gam 
12. Công thức tính khối lượng amino axit A( chứa n nhóm -NH2 và m nhóm –COOH ) khi cho amino axit này vào 
dung dịch chứa a mol NaOH, sau đó cho dung dịch sau phản ứng tác dụng vừa đủ với b mol HCl. 
 mA = MA 
n
ab−
 (62) 
Ví dụ : Cho m gam alanin vào dung dịch chứa 0,375 mol NaOH . Dung dịch sau phản ứng tác dụng vừa đủ với 
0,575 mol HCl . Tìm m ? ( Malanin = 89 ) 
mA = 89 
1
375,0575,0 −
 = 17,8 gam 
MỘT SỐ CÔNG THỨC KINH NGHIỆM DÙNG GIẢI NHANH BÀI TOÁN HOÁ HỌC 
HOAHOC.ORG ® NGÔ XUÂN QUỲNH 9 
13. Công thức xác định công thức phân tử của một anken dựa vào phân tử khối của hỗn hợp anken và H2 trước và 
sau khi dẫn qua bột Ni nung nóng. 
 Anken ( M1) + H2  →
ctNi
o
, A (M2) ( phản ứng hiđro hóa anken hoàn toàn ) 
Số n của anken (CnH2n ) = 
)(14
)2(
12
12
MM
MM
−
−
 (63) 
Ví dụ : Cho X là hỗn hợp gồm olefin M và H2 , có tỉ khối hơi so với H2 là 5 . Dẫn X qua bột Ni nung nóng để 
phản ứng xãy ra hoàn toàn được hỗn hợp hơi Y có tỉ khối so với H2 là 6,25 . 
Xác định công thức phân tử của M. 
 M1= 10 và M2 = 12,5 
 Ta có : n = 
)105,12(14
10)25,12(
−
−
 = 3 
 M có công thức phân tử là C3H6 
14. Công thức xác định công thức phân tử của một ankin dựa vào phân tử khối của hỗn hợp ankin và H2 trước và 
sau khi dẫn qua bột Ni nung nóng. 
 Ankin ( M1) + H2  →
ctNi
o
, A (M2) ( phản ứng hiđro hóa ankin hoàn toàn ) 
Số n của ankin (CnH2n-2 ) = 
)(14
)2(2
12
12
MM
MM
−
−
 (64) 
15.Công thức tính hiệu suất phản ứng hiđro hóa anken: H% = 2- 2
My
Mx
 (65) 
16.Công thức tính hiệu suất phản ứng hiđro hóa anđehit no đơn chức: H% = 2- 2
My
Mx
 (66) 
17.Công thức tính % ankan A tham gia phản ứng tách: %A = 
X
A
M
M
 - 1 (67) 
18.Công thức xác định phân tử ankan A dựa vào phản ứng tách: MA = X
A
hhX M

File đính kèm:

  • pdf70_cong_thuc_giai_nhanh_hoa_hoc.pdf